Vergi Hukukunda Uzlaşma

Vergi Hukukunda Uzlaşma ‘nın Amacı

Mükelleflerin, idare ile olan uyuşmazlıklarının yargıya gitmeden çözümünü ön gören müesseseden en yaygını uzlaşmadır. Vergi Hukuku’ndaki “Uzlaşma” nın amacı, genel bütçe ile il özel idareleri ve belediyelere ait ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen ya da tarh edilecek olan vergilerle, bunların cezalarının tahakkuk edecek miktarları konusunda mükellef ile idare bir anlaşmaya varılması ve sorunun yargıya gitmeden çözülmesidir. Bu suretle kamu alacağı kısa sürede tahsil edilmiş olacaktır.  Haklarında inceleme yapılmış olan mükellefler, tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonrası uzlaşmadan sadece birine başvurabilir.

Tarhiyat Öncesi Uzlaşma

Tarhiyat öncesi uzlaşma, vergiyle cezanın tarh ve mükellefe tebliğ edilmesinden önce, idare ile mükellef arasında tarh edilecek vergi ve cezalarda uzlaşmasıdır. Tarhiyat öncesi uzlaşma sadece, incelemelere dayanılarak tarh edilecek vergiler ile kesilecek cezalarda yapılmaktadır.

Tarhiyat öncesi uzlaşmanın uygulama esasları şu şekildedir:

• Tarhiyat öncesi uzlaşma, Maliye Bakanlığı vergi inceleme elemanları tarafından yapılan incelemeler sırasında tespit olunan matrah ve matrah farkları üzerinden hesaplanan vergiler ile kesilecek cezalar için yapılabilir.

• Vergi ziyaı ile genel ve özel usulsüzlük cezaları tarhiyat öncesi uzlaşmanın kapsamındadır. Buna karşılık kaçakçılık suçunun işlendiği olaylarda mükelleflerin vergi idaresinden uzlaşma talep etme hakları yoktur.

• Nezdinde inceleme yapılan kişiler, incelemenin başlangıcından, inceleme ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre içerisinde her zaman uzlaşma talebinde bulunabilir.

• Nezdinde inceleme yapılan mükellefler, tarhiyat öncesi uzlaşma talep ettikleri takdirde uzlaşma görüşmesi için bir toplantı tarihi tespit edilir. İnceleme sonucunda tarh edilmesi gereken vergiyle kesilecek cezanın miktarı inceleme elemanınca düzenlenecek bir raporla uzlaşma gününden en az 15 gün önce uzlaşma komisyonu ve mükellefe bildirir.

• Komisyonda uzlaşma görüşmelerinde vergi aslı ile cezalar esas alınır. Yapılan toplantıda uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma komisyonu tutanak düzenler. Uzlaşma tutanakları kesin olup gereği mükellefin bağlı olduğu dairesince yerine getirilir. Üzerinde uzlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz. Uzlaşılan vergi miktarına ayrıca, tarhiyatın ilgili bulunduğu döneme ilişkin vade tarihinden itibaren uzlaşma tutanağının imzalandığı tarihe kadar geçen süre için gecikme faizi uygulanır.

• Mükellefler, üzerinde uzlaşılan ceza hakkında ayrıca Vergi Usul Kanunu‘nun 376. Maddesinde yer alan ceza indirimini talep edemezler.

• Uzlaşma tutanağı tahakkuk fişi yerine geçer. Uzlaşılan vergiyle ceza için ayrıca ihbarname düzenlenemez. Tutanak vergi ya da cezaların ödeme zamanlarından önce mükellefe tebliğ edilmişse, kanuni ödeme zamanlarında; bu süreler geçmişse, ödeme süreleri geçmiş olanlar uzlaşma tutanağının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir.

• Herhangi bir nedenle tarhiyat öncesi uzlaşmaya varılmamışsa, mükellefler dairesince verginin tarhı ve cezanın kesilmesinden sonra tarhiyat sonrası uzlaşma talep edemezler. Bu takdirde tarhiyata karşı mükellefler ihbarnamenin tebliğini izleyen 30 gün içinde; ya vergi dairesine cezalarda indirim talebinde bulunarak vergi veya indirimli cezayı ödeyebilir ya da vergi mahkemesine başvurabilir.

Tarhiyat Sonrası Uzlaşma

Tarhiyat sonrası uzlaşma, vergiyle ceza, dairesince mükellefe tebliğ edildikten sonra idare ile mükellefin bir anlaşmaya varmak suretiyle sorunu çözüme kavuşturmasıdır.

Tarhiyat sonrası uzlaşmanın uygulama esasları aşağıdaki gibidir:

• Dairesince ikmalen, re’sen ve idarece alınan bütün vergiler ile bunlara ilişkin vergi ziyaı cezalarının tahakkuk edecek miktarları konusunda idare ile mükellefler uzlaşma yapabilirler. Buna karşılık, kaçakçılık suçları ile ilgili vergiler ve buna bağlı cezalar ile genel ve özel usulsüzlük cezaları için uzlaşma yapılamaz. Bunlar dışında Vergi Usul Kanunun (m.1) kapsamına girmeyen vergi resim ve harçlar için de Vergi Usul Kanunu’na göre tarhiyat sonrası uzlaşma yapılamaz.

• Mükellefler uzlaşma taleplerini, vergi ihbarnamesinin tebliğinden itibaren 30 gün içinde dilekçe ile yetkili uzlaşma komisyonuna yapabilirler.

• Mükellef ve vekilinin katılımıyla yapılan toplantıda uzlaşma sağlandığı takdirde uzlaşılan vergi aslı ve ceza miktarları tutanağa kaydedilir. Uzlaşma komisyonlarının düzenlediği tutanaklar kesin olup gereği mükellefin bağlı olduğu dairesince yerine getirilir. Uzlaşma tutanağının dairesine intikali üzerine, daha önce mükellefe tarh ve tebliğ edilmiş vergiyle ceza, uzlaşılan miktara göre düzeltilir.

• Mükellefler üzerinde uzlaşılan hususlar hakkında dava açamaz ve şikâyette bulunamaz.

• Mükellef ile idare arasında uzlaşma vaki olmadığı takdirde, komisyonun nihai teklifi tutanağa kaydedilir. Mükellef dava açma süresinin son günü akşamına kadar komisyonun nihai teklifini kabul ederse, bu tarih itibariyle uzlaşma olmuş sayılır ve vergi dairesince buna göre işlem yapılan yapılır. Dava açma süresi bitmiş veya 15 günden az kalmış ise, dava açma süresi tutanağının tebliği tarihinden itibaren 15 gün olarak uzar.

• Mükellef tarafından aynı vergi ve ceza tarhiyatı için uzlaşma talebinden önce dava açılmışsa, dava uzlaşma işleminin sonuca bağlanmasından önce vergi mahkemesince incelenemez, herhangi bir sebeple incelenir ve karara bağlanırsa bu karar hükümsüz sayılır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde, vergi dairesinin durumu bildirmesi üzerine, durdurulmuş olan davanın görülmesine vergi mahkemesince devam olur.

• Mükellefler yapılan tarhiyata karşı uzlaşma veya ceza indirim hükümlerinden sadece birisinden yararlanabilir. Uzlaşma talebinde bulunan mükellef, uzlaşma tutanağı imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçtiğini beyan ederek, adına kesilen cezalar hakkında Vergi Usul Kanunu’nun cezalarda indirim hükmünün uygulanmasını isteyebilir.

Ekin Hukuk & Araculuculuk Bürosu